Zes Utrechtse ziekenhuizen verbeteren fors in Samen Beslissen

donderdag, 15 november 2018

Samen Beslissen in ziekenhuizen moet beter en kan beter. Dat concluderen de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) en Borstkankervereniging Nederland (BVN) op basis van de resultaten van een implementatieproject in zes Utrechtse ziekenhuizen.

Nog steeds krijgen veel patiënten  van hun arts een behandeladvies in plaats van de keuze uit verschillende opties, van Samen Beslissen is nog lang niet altijd sprake. Het aanbieden van behandelingen buiten het eigen ziekenhuis en de mogelijkheid om niet (verder) te behandelen, blijkt in de praktijk ook moeilijk voor zorgverleners. Daardoor ontvangen kankerpatiënten niet altijd de best passende zorg. Door bewuste implementatie van Samen Beslissen blijkt dat het in de praktijk beter gaat.  

Implementatie Samen Beslissen in zes ziekenhuizen

NFK heeft in samenwerking met BVN in zes Utrechtse ziekenhuizen (Meander Medisch Centrum, Tergooi, UMCU, St. Antonius Ziekenhuis Utrecht, Ziekenhuis Rivierenland en Diakonessenhuis Utrecht) een implementatietraject uitgevoerd om Samen Beslissen te bevorderen. Daarvoor zijn consulten met borstkankerpatiënten opgenomen. Deze tachtig gesprekken (voormeting) zijn geanalyseerd, zorgverleners  kregen hierna feedback  op het toepassen van Samen Beslissen. Het zorgteam stelde hierna vast wat zij nodig hebben om Samen Beslissen te verbeteren en welke interventie hiervoor nodig  is.

Zo hebben alle teams in de  ziekenhuizen bijvoorbeeld een training gevolgd waarbij hun eigen gesprekken - en wat daarin te verbeteren is - centraal stonden. Daarnaast richtten ziekenhuizen hun zorgproces anders in, bijvoorbeeld door een time-out gesprek in te voeren. Of kozen zij voor het inzetten van ‘tools’ zoals keuzehulpen.

Na ongeveer een jaar, tijdens de nameting van 59 gesprekken, is gekeken wat de interventie heeft gedaan. Uit de voorlopige resultaten blijkt het verschil tussen de voor- en nameting significant. De teams die meededen scoorden  ervoor gemiddeld 38 en na de interventie 53 op een maximale score van 100 - internationaal wordt een score boven de 50 als goed gewaardeerd. Annemiek Doeksen, oncologisch chirurg, Sint Antonius Ziekenhuis  nam deel aan het project: ‘Ik heb nu gehoord hoe collega’s gesprekken voeren, dat was heel leerzaam. Tegenwoordig probeer ik eerst angst weg te nemen en  vertel ik dat er behandelmogelijkheden zijn. Ook dat we stap voor stap samen naar een besluit toe werken. Ik zeg ook dat je de behandeling nooit meer over kunt doen,  dat we de tijd moeten nemen. Dat geeft vertrouwen. ‘

Verbeteringen

Doorvragen op kwaliteit van leven is verbeterd en ook het neutraal (en dus niet sturend richting de medische voorkeur of de persoonlijke voorkeur van de arts) aanbieden van de opties, inclusief  ‘niet behandelen’. De gesprekken met patiënten duurden vóór de interventie gemiddeld 46 minuten en na de interventie gemiddeld 50 minuten. ‘Echt goed samen beslissen, blijkt een kunst. Samen Beslissen is geen moment, maar een proces. Vaak denken zorgverleners dat ze al veel doen aan gezamenlijke besluitvorming’, zegt Ella Visserman, belangenbehartiger Samen Beslissen (NFK), ‘maar de vertaling van het medische, naar de persoonlijke situatie van de patiënt gebeurt echt nog te weinig. Een goed gesprek is nodig om dit samen op tafel te krijgen. Zorgverleners die meededen, zijn zeker op de goede weg, maar zien tegelijkertijd nog  verbetermogelijkheden.’ Dat zij allemaal een flinke verbetering laten zien op hoe consulten in de spreekkamer plaatsvinden, toont aan dat de implementatie-aanpak goed werkt. Zorgverleners zelf waren positief over de feedback op hun consulten en de training.

Maaike Schuurman, projectleider Eigen Regie en Samen Beslissen bij BVN: ‘Om tot een keuze te komen voor een behandeling die het beste past bij wat belangrijk is in iemands leven, is tijd nodig. We zien nog té vaak dat het geven van veel informatie over de ziekte en de behandelmogelijkheden én het nemen van de beslissing in één gesprek plaatsvinden.’ Daarom is  het goed dat in dit project ook aandacht is voor herinrichting van het zorgproces: ‘Zo wordt gekeken naar manieren waarop er, bijvoorbeeld via een extra (time-out) gesprek, meer ruimte ontstaat voor het verwerken van emoties en informatie voor een keuze wordt gemaakt.’

Volledig beeld van wat mogelijk is

NFK en BVN vinden dat alle mensen met kanker een volledig beeld moeten krijgen van wat in hun situatie medisch mogelijk is én welke keuzes zij hierbij hebben. Ondersteuning van zorgverleners om een passende keuze te maken is hierbij onmisbaar. Essentieel is dat Samen Beslissen na de diagnose kanker bij alle keuzemomenten, gedurende de ‘reis’ die de patiënt aflegt, plaatsvindt. Elk keuzemoment is een moment om samen te beslissen. Visserman: ‘Als zorgverleners zich realiseren dat een patiënt de rest van zijn leven met de gevolgen van een behandeling moet leven, dan is het logisch dat deze vooraf geïnformeerd word over gevolgen zodat hij dit mee kan nemen bij het maken van zijn keuze. Het gaat ons om het vinden van zorg die past bij wat iemand persoonlijk belangrijk vindt.’

Samenwerken zorgverleners en patiënten

Uniek in dit project is de samenwerking tussen patiënten(vertegenwoordigers) en zorgverleners. Op alle niveaus kijkt ieder vanuit eigen perspectief naar het Samen Beslissen proces en draagt mogelijkheden aan om dit proces te verbeteren. Vanuit patiëntperspectief zijn onderzoeksinstrumenten en scholingen verrijkt waardoor deze  in de zorgpraktijk beter bruikbaar zijn. Jannie Oskam, ervaringsdeskundige: ‘Ik ben kritischer, zie andere dingen dan mensen die beroepsmatig dit werk doen. Dat komt omdat de ziekte je zo geraakt heeft. Je wéét niet alleen hoe het is om patiënt te zijn, je hebt het ook gevóeld.’

Schuurman: ‘Samen beslissen vraagt ook iets van patiënten; bewustwording over het belang ervan en handvatten voor gesprekken met zorgverleners. Daarom hebben we tijdens dit project een  folder voor patiënten en een animatie over dit onderwerp gemaakt.’

Voortgang en wetenschappelijke uitwerking resultaten

Momenteel wordt in vijf andere ziekenhuizen (Noordwest Ziekenhuisgroep, Spaarne Gasthuis, Reinier de Graaf, Maxima Medisch Centrum en Flevo Ziekenhuis), hetzelfde implementatietraject doorlopen. Haske van Veenendaal, projectleider NFK en promovendus, werkt alle resultaten wetenschappelijk  uit in een promotieonderzoek aan de Erasmus School of Health Policy & Management, Erasmus University Rotterdam.

Dit project wordt gefinancierd door Zilveren Kruis en het Ministerie (VWS).

Lees hier meer informatie over het Time-out project >